بختیاری ـ  هلوسعد

دورکی، یکی از ۴ باب هفت‌لنگ از ایل بختیاری است، که بخش عمده‌ای از آنها در جنوب‌غربی ایران، در استان‌های خوزستان، چهارمحال و بختیاری و لرستان مستقر می‌باشند. با توجه به نمودار سازمانی ایل بختیاری، به دو شاخه هفت‌لنگ و چهارلنگ منشعب می‌گردد، چهارلنگ از ۵ باب یا شعبه و هفت‌لنگ نیز از ۴ باب بزرگ تشکیل شده‌است، که یکی از آنها دورکی می‌باشد. باب دورکی، خود از ۷ طایفه تشکیل می‌شود. دورکی از طوایف زیر تشکیل شده است:

1-باب احمدی2-زراسوند3-اسیوند 4-موری 5- گندلی 6-آسترکی 7-عرب کمری

1-طایفه بابااحمدی : (یا بامدی) از ایل لر بزرگ شاخه هفت لنگ باب دورکی است به دو شعبه اصلی تقسیم می‌شود، که هر یک به نوبه خود، از چندین تیره تشکیل می‌شوند.

1. سراجدین‌وند:شامل 1-تیره درویش آدمی 2-تیره درویش میر حاج 3-تیره برام 4- تیره احمد فخرالدین 5-تیره عیدی وند 6-تیره کوهی 2-کشکی :شامل 1-اولاد سُما ل 2-اولاد عرب (سه کر)3-اولاد کریم 4-اولاد کاظم 5-اولاد میرزاحسین 6-اولاد شنبه 7-اولاد القاص 8-اولاد بابا 9-اولاد شهباز10-اولادپنجی 

 2-طایفه زراسوند :از ایل لر بزرگ شاخه هفت لنگ باب دورکی است از ۱7 تیره تشکیل شده است 1-تیره عبدالخلیل خسروی2-تیره احمد خسروی 3-تیره خدری 4-تیره خدری سرخ 5-تیره توشمال 6-تیره علاسوند 7-تیره سیف الدین وند 8-تیره هیهاوند 9-تیره کور کور(شعب)10-تیره گرکه 11-تیره زنبور 12-تیره ایمری 13-تیره میر 14-تیره یتیم 15تیره پیوندی 16 تیره شهی 17 تیره باپیر 1-تیره علاسوند:یکی از طایفه زراسوند باب دورکی میباشد که به شاخه های زیر تقسیم میشود: 1- مراد وند 2 غلام وند 3- زیلاب وند 4-علایی وند 5-جهانگیر وند 6-نظر وند

3-طایفه گندلی (یا قندعلی): که از لر بزرگ شاخه هفت لنگ و باب دورکی میباشد که به دو شعبه اصلی تقسیم می‌شود، که هر یک از این سه، به نوبه خود، از چندین تیره تشکیل شده‌اند.وبزرگترین تیره آنها گندلی (قند علی )میباشد که عبارتنداز:

 ۱.هلیل وند:یکی از طایفه های گندلی میباشد که به 12تیره یا تش بزرگ تقسیم میشوند عبارتند: 1-تیره سلطانی وند 2-تیره کول وند 3-تیره جلیل وند 4 -تیره نورعلی وند 5-تیره بازی وند 6-تیره مدولی 7-تیره خواجه وند 8-تیره جمالوند 9-تیره سرقلی 10-تیره سادات علی کول –11-تیره نظر پورکه هر کدام از این تیرها خود شاخه های بزرگی از این ایل بزرگ گند لی راتشکیل داده و به شمار می اید.

۲. ورناصری:که از طایفه گندلی از ایل لر بزرگ شاخه هفت لنگ باب دورکی است که خود به تنهایی طایفه ای بزرگی استکه شامل:

1-تش ورناصری:1-اولاد سلیمان(سلیمون)2-اولاد بارانی 3-اولاد علی جان 4-اولاد محمد یوسف 5-اولاد گیلاسی 6-اولاد عالی ابراهیم-7اولاد حاتم 8-اولاد محمدعلی 9-اولاد ماندنی(مندنی)

   3-تیره صالح باری: شامل دو تیره میباشد که عبارتنداز:

 1-صالح باری 2-تیره بره بی چاست که هرکدام باز به شاخه های بزرگی تقسیم میشوند را تشکیل داده است 2-تیره صالح باری عبارتنداز:1-تش نادعلی وند2-تش شیمباری وند 3-تش علیداد وند 4-تش محمد رضا وند 5-تش علیرضا وند 6-تش طوله وند 7-تش میرزا علی وند 8-تش احمد وند

(وجه تسمیه)

 در مورد نام اصلی این طایفه، چندین دیدگاه و نظر مختلف وجود دارد. گروهی معتقدند که نام اصلی آن، قندعلی بوده که بعدها بنا به دلایلی، به گندلی تغییر یافته است. بعنوان نمونه، برخی بر این باورند، که مبنای تلفظ "ق" به "گ" ریشه در بیان شاه قاجار داشته است! روایت است که وقتی ایلخان لیست طایفه‌های بختیاری را حضور شاه تُرک زبان، ارسال کرد، ایشان قندعلی را با تلفظ گندعلی بیان می‌کند. کسانی که با زبان ترکی آشنائیت حتی سطحی دارند می دانند که در زبان ترکی "ق" را "گ" تلفظ می‌نمایند به این دلیل است که ترک زبانان ق را به درستی نمی‌توانند تلفظ نمایند و بدخواهان از جمله فخر فروشان بعدها در خطاب کردن قندعلی می‌گفتند همانطور که شاه فرمودند گندعلی و این اصطلاح عمومیت یافتگروهی دیگر، گندلی را نام گذشته و حال این طایفه می‌دانند و وجه تسمیه این نام را، در این میدانند که؛ ایشان در اندیکا در ناحیه‌ای زندگی می‌کردند که گیاهی بنام گندل در آن ناحیه می‌روید و از این گیاه، در رنگرزی استفاده می‌شد. کم‌کم نام این مردمان، بنام مردمان سرزمین گندل‌زار، شهرت یافت، تا اینکه بطور خلاصه به گندلی مردم سرزمین گندل زارشهرت یافتند.

(محل اسکان)

مرکز تجمع ایل بختیاری به دو قسمت ییلاق وقشلاق تتقسیم میشود.ییلاق گندلی ها در استان چهار محال بختیاری –دواب صمصامی –ودهستان پشتکوه و دشتک وحومه ان است. قشلاق انها در استان خوزستان که بخش عمده جمعیتی این طایفه در این منطقه مستقر هستند. که شهرستان اندیکا وشهرستان مسجدسلیمان وشهرستان ایذه همچون سوسن ومرغا میباشند وهمچنین روستاهای آب چهرو-قلعه برون- قلعه بردی-سر مورد – دینه-راک-چگارمون-تنگ شیرکش-پاچه شاه عباس-کوشک-برد قمچی سرتنگ گدارلنگر نیز ساکن هستند ولی در دیگر شهرستا نهای مانند ایذه-لالی اهواز-گتوند –شوشتر-حومه میان اب(مینو)ودر استانهای دیگر از قبیل اصفهان-شهرکرد-فولاد شهر-فارسان-ناغان-خانمیرزا لردگان وشیراز میتوان از ردپایی از این طایفه بزرگ بختیاری شاخه هفت لنگ باب دورکی پیداکرد    

4-طایفه اسیوند

 ایل لر بزرگ شاخه هفت لنگ باب دورکی است از 6 تیره تشکیل شده است 

1-تیره خواجه 2-تیره پل 3-تیره گاودوش-4-تیره بردین 5-تیره شهماوند 6-تیره مرغایی

 1-تیره خواجه :که از طایفه اسیوند میباشد به دوتش تقسیم میشود

1-تاج پور2-فولادی 

2-تیره پل: که به دو تش تقسیم میشود.

1-تش علی (پل گپ عالیپور) 2-تش محمد قلی (پل کوچک فار یایی ها) تش پل کوچک عبارتند

1-اولاد شکر خدا2-اولاد زیلا3-اولاد هاشم 4–اولاد احمد5-اولاد محمد کریم 6–اولاد خدابخشی 3-تیره گاودوش:که خودبه 4تش تقسیم میشوند عبارتند از1-تش هزاریان 2-تش جهان بین

 3-تش حسین وند: 1-تش هزاریان:اولاد حق نظر –اولادزمان-اولاد علی اکبر-اولاد نجاتعلی –اولادعوض تقسیم میشود

 4-تیره شهماوند:یکی از شاخه های اسیوند میباشد که به 4 تش تقسیم میشوند عبارتند از:

1شهماروند 2-بازیت 3-ملیک 4 الی کوهی

 5-تیره بردین :یکی از شاخه های اسیوند میباشد که به سه تش1- زرد وند و2-شاهرخ وند 3-حاجی پورتقسیم میشود 

1-تش زرد وند(اولاد دوست محمد) عبارتند:1-ابازری ها 2-اولاد عیدی 

2-تش شاهرخ وند عبارتند:اولاد حیدر 2-اولاد چراغ 3-اولادسلاطی 4اولاد جهانبخش 5-اولاد صباحی 6-اولاد هاشمی(شیوخ)

3-تش حاجیپورعبارتند:1- اولادحبیب الله 2-اولاد برات 3-اولاد خلیل 4-اولاد کریم 5-اولادمحمد علی 6-اولادشاه کرم7-اولاد قربان 6-تیره مرغایی : (این تیره با نام خراسانی نیز شناخته می‌شود. واژه مرغاو یا همان مرو، نام پیشین خراسان بوده است. این گروه در زمان نادرشاه به منطقه بختیاری کوچیده‌اند)

5-طایفه موری

 از دو شعبه اصلی تقسیم می‌شود، (در اصطلاح محلی به آنها باب نیز گفته می‌شود) که هر یک، به نوبه خود، از چندین تیره تشکیل شده‌اند. سرسلسله طایفه موری، شخصی بنام موری بود، که این طایفه بنام وی نامگذاری شده‌است. وی دو پسر بنام‌های بردی و باور داشت، که فرزندان آنها، شاخه‌های نخستین این طایفه را تشکیل دادند

 1-بردین باب 2-بوری باب

 1-تیره بردین باب:یکی از ایل لربزرگ هفت لنگ باب دورکی میباشد که عبرتند: 1-تیره کریم وند 2-تیره حسد وند یا اسوند-3-تیره عبده وند 4-تیره غریب وند 5-تیره عیدی وند 6-تیره قاسم علی وند 7-تیره اوروند.

 2-بوری باب:یکی از ایل لر بزرگ هفت لنگ باب دورکی میباشد که 5 تیره تقسیم شده عبارتند: 1-تیره بوری باب 2- تیره علیجان وند 3-تیره گورداگونی 4-تیره کر طلایی 5- تیره شیخ سلیمانی (محل سکونت) قشلاق یاگرمسیرطایفه موری-چلو-شیمبار-سوسن-سرخاب-اوزه-اندیکا-کوه شو-در استان خوزستان وییلاق یا سرد سیرآنها دراستان چهارمحال بختیاری بازفت(بالا وپایین)در میباشد گروه اندکی از طایفه موری حدودا سنت کوچ زیستی را حفظ کرده است وبیشتر کوچ رو میباشند. 

6-طایفه آستراکی: اینک سلسله تبار دوشاخه ایل بزرگ آسترکی وخوانین آنها که از دوخانواده بوده اندو پدرانشان برادربوده اندکه عبارتند: 

 1- اردشیردو پسر داشت بنام های بهرامسر وشهرامسر تاجمیرخان بختیاری فرزند بابک شاه بهرامسری آسترکی نخستین ایلخان بختیاری از ایل بزرگ هفت لنگ باب دورکی آسترکی بود که در زمان شاه اسماعیل و شاه تهماسب صفوی به مدت 50سال( 974-924ه ق) حاکم تمام سرزمین بختیاری بود و پس از وی فرزندش میرجهانگیرخان بهرامسری آسترکی حاکم تامه بختیاری گردید و مرکز حکومت آنها در شهر تاریخی بنه وار خلیل خان فرزند میرجهانگیرخان آسترکی بوده است طایفه آسترکی یکی از طوایف ایل دورکی هفت لنگ است و به ۹تیره تقسیم می شود که عبارتند از: 

بهرامسری، گاهیوند، مهمدوند، کاید، دهدار، اسوند، خراج، سرلک، چهاربری الف) تیره بهرامسری شامل نه تش می باشد که عبارتند از: 1- تش محمدرضاوند2-تش تاجدین 3-تش صفر وند 4-تش آدینه وند 5-تش زیلاوند 6-تش سرسر (سُهرسُهر)، 7-تش عیدی-8 تش تشمال 9-تش دوست محمدوند    

 1-تش محمدرضا وند با نام خانوادگی (بهرامسری،بهرامی آسترکی، بهرامی، سرلک، نادری، آسترکی، رضایی،محمودی،ایمانی)شامل نه ( 9 ) اولاد می باشد که عبارتند از : اولادآغلامرضا ،اولاد آغلام،اولاد آنقی،اولاد آدین علی،اولاد محمد، اولاد ممدلی، اولاد لیمویی، اولاد اوولی(علی)، اولاد عرب

2-تش صفروند با نام خانوادگی (بهرامی،بهرامی آسترکی، سرلک، آسترکی، صادقی) شامل پنج اولاد می باشد: اولاد مهدی (کیخا مدی) ،اولاد جعفر ،اولاد صادق، اولاد علی کرم ،اولاد قاسم.

3- تش تشمال با نام خانوادگی (سلطانی و حبیبی و جرک) شامل دو اولاد می باشد: اولاد آشاهقلی، اولاد درمنی

4- تش آدینه وند با نام خانوادگی (بهرامی و آسترکی و جُرک ) شامل چهار اولاد می باشد: اولاد مختار، اولاد تهماس، اولاد گودرز، اولاد احمد.

5-تش زیلاوند با نام خانوادگی (بهرامی،بهرامی آسترکی، آسترکی) شامل چهار اولاد می باشد: اولاد حق علی، اولاد بیلر ، اولاد عین اله ، اولاد جولان.

6- تش تاجدین با نام خانوادگی ( آسترکی) شامل دو اولاد است: اولاد نوروز، اولاد نظر

7- تش سهرسهر با نام خانوادگی (بهرامسری، آسترکی، خردمند نیا، محبی ،لشنی ، زند لشنی) شامل ۲ اولاد است: اولادمحمدعلی، اولاد گرشاسب

۸-تش عیدی با نام خانوادگی ( آسترکی) شامل دو اولاداست: اولاد سبزعلی ،اولاد سبزمراد

 ۹-تش دوست محمدوندبا نام خانوادگی (بهرامی، خورشیدی، و گیلانی)شامل سه اولاد است: اولاد جمشید ، اولاد خورشید ، اولاد گیلانی. ب) تیره گائیوندبا نام خانوادگی (داودی ، آسترکی،گاییوندچهاربری، رحیمی بنواری،آذرباد،فدایی،رمزدان) شامل شش تش است که عبارتند از: تش فرامرز ، تش شمی ، تش قیصر ، تش شیرازی ، تش رهدار،تش تشمال پ) تیره مهمدوندبا نام خانوادگی (سلطانی،ستوده، آسترکی) شامل شش تش می باشد: تش نامدار ، تش سردار ، تش ابدال ، تش پاپا ،تش چراغ، تش حسین. ت) تیره کاهد ( کاید )با نام خانوادگی (سلطانی، آسترکی)شامل سه تش است : تش رفیع ، تش پریز ( پرویز ) ، تش محمد. ث) تیره سرلک با نام خانوادگی (سرلک، آسترکی، نجفی،صفایی،رضایی، ملکی،گودرزی) دارای ۸تش است: تش جاوند ،تش ملکی،تش گودرزی،تش رضایی،تش صفایی، تش خسروی، تش کریم خانی،تش گل محمدی ج) تیره دهدار با نام خانوادگی (علی مردانی، رمضانی، آسترکی،شیرمردان، فرزامی،آزاد اندیش) شامل دو تش می باشد: تش علی مردان ، تش رمضان چ) تیره اسوندبا نام خانوادگی (اسدی،اَسیوند آسترکی) شامل سه تش می باشد: تش خدابخش ، تش اتابک ، تش نجف ح‌) تیره خراج با نام خانوادگی (سرلک، آسترکی) شامل یک تش می باشد: تش حسین خ) تیره چاربری2 با نام خانوادگی (مختاری ، جهانبخشی ، چهاربری)شامل 8 تش می باشد که عبارتند از : تش نامدار ، تش بختیار ، تش نصر الله ،تش غفار،تش شمس الله ، تش محمد علی ،تش جانعلی ،تش رسول. 1ـ تش دوست محمدوند که در حال حاضرجزو تیره بهرامسری به شمار می رود با تش رهدار که جزو گاهیوند است در گذشته خود یک تیره به نام جیسوند را تشکیل می دادند. 2- تیره چهاربری در روزگاران گذشته تحت نام « طایفه مختاری» بوده که در تاریخ گزیده و شرفنامه نیز به آن اشاره گردیده و طایفه ای مستقل بوده ، اما در زمان قاجاریه به بعد به دو قسمت تقسیم شدند بنام چاربری هفت لنگ ( تیره ای از آسترکی ) و چهاربری چهارلنگ. 

7-طایفه عرب کمری:

 عرب کمری عربهایی را می گویند که در مجاورت بختیاری ها زندگی می‌کنند، با ایشان وصلت کرده‌اند و از نظر رسم و رسوم و زبان و ... اشتراکات زیادی با بختیاری‌ها پیدا کرده‌اند، اما در اصل بختیاری نیستند در حقیقت عرب کمری ها، عرب هستند که اصطلاحأ در کـوه و کمـر زندگی می‌کنند.        

(وجه تسمیه )

 زبان آنها در اصل عربی است که به زبان عربی عراق بیشتر شبیه است تا عرب های خوزستان ولی به مرور زمان و بر اثر مراوده و تبادل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی با اقوام بختیاری، با گویش بختیاری ترکیب شده و اصطلاحاتی مخصوص به خود پیداکرده است، بطوری که فهم آن، هم برای عرب‌های خوزستان و هم برای بختیاری ها ممکن نیست عرب کمری‌ها معمولاً هم به گویش بختیاری و هم به لهجهٔ عرب کمری و گاهی نیز به عربی خوزستانی تسلط کامل دارند.عرب کمری‌ها به دیگر عرب‌های خوزستان، اصطلاحاً عرب بَری می‌گویند عرب بری یعنی عرب‌هایی که در بر یا زمین مسطح زندگی می‌کنندایشان از طایفه عرب از نژاد قهاوی هستند و از طایفه بنی طرف منشعب شده‌اند. به گفته سالمندان و معمرین، اعراب کمری در زمان خلیل خان بهرامسری آسترکی در روزگار صفویه به منطقه بختیاری آمده‌اند. بر اساس گفته های بزرگان آنها عرب های کمری که از طایفه بنی طرف هستند ، فرزندان فردی به نام هیکل هستند که به دلیل مشکلات نامعلوم که بین طایفه رخ داده از طایفه جدا شده و به سمت شهر شوش می رود و پس از مدتی از آنجا به سمت ارتفاعات شمال خوزستان (اطراف مسجدسلیمان کنونی) نقل مکان می کنند .عرب کمری نیز شاخه‌های متعدد دارد و به دلیل وصلت‌های زیاد و نزدیکی جغرافیایی با بختیاری‌ها برخی آن را به اشتباه زیر شاخه قوم بختیاری و طایفه دورکی تصور می کنند.عرب کمری ها به سه گروه تقسیم شده اند و هر گروه جزو یکی از باب های بختیاری به شمار می رود:1 عرب دورکی 2– عرب بهداروند 3- عرب کمری ها به دو شاخه تقسیم می شوند: 

1-اشرف حاج عبدالنبی بزرگ ایل علی بک 2– اولاد علی مدد اولاد علی بک:1-بوستانی – 2-کلانتری- 3-عسکری – 4-سهیلی – 5-براتی – 6-کنگرپز – 7-یحیی 8-–ابو حنفر 9-شمسی 10– چراغی 11– بهرامی )

حاج علی پارسایی از ایل ساکی